【Hỏi-Đáp】Trẻ 1-2 Tuổi Bị Tiêu Chảy Mẹ Phải Làm Sao?

TS.BS Phan Bích Nga TS.BS Phan Bích Nga
Ngày trả lời:
20/3/2021
Tóm tắt nội dung | 
TS.BS Phan Bích Nga

Tiêu chảy là bệnh lý thường xảy ra ở trẻ 1-2 tuổi. Có nhiều nguyên nhân gây ra tiêu chảy như bé bị nhiễm trùng đường tiêu hóa do virus, vi khuẩn… hay ngộ độc thức ăn. Tiêu chảy cấp tuy không quá nguy hiểm nhưng nếu không xử lý sớm cho bé dẫn tới bé bị mất nước hoặc mất cân bằng điện giải có thể gây ảnh hưởng không tốt đến trẻ. Vậy trẻ 1-2 tuổi bị tiêu chảy phải làm sao và cách phòng ngừa tiêu chảy ở trẻ như thế nào?

Tiêu chảy là gì?

Tiêu chảy là tình trạng trẻ đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân thường lỏng và chảy nước. Đây là một vấn đề phổ biến ở trẻ 1-2 tuổi, nó có thể kéo dài từ 1 đến 2 ngày và tự khỏi. Nếu tình trạng tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày không thuyên giảm, rất có thể bé đang gặp một vấn đề nghiêm trọng hơn. 

Tiêu chảy được chia làm 2 loại:

  • Tiêu chảy cấp tính: là tình trạng tiêu chảy kéo dài 1 đến 2 ngày rồi tự khỏi. Nguyên nhân có thể do thức ăn hoặc nước bị nhiễm khuẩn. Hoặc bé bị các bệnh lý do virus. 
  • Tiêu chảy mạn tính: là tình trạng tiêu chảy kéo dài trên vài tuần. Nguyên nhân có thể do bé bị hội chứng ruột kích thích hoặc bệnh đường ruột như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn hoặc celiac…

Nguyên nhân trẻ 1-2 tuổi bị tiêu chảy

Nguyên nhân gây ra tiêu chảy ở trẻ 1-2 tuổi phụ thuộc vào việc nó là tiêu chảy cấp tính hay mạn tính. Hầu hết các trường hợp tiêu chảy ở trẻ là cấp tính.

Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp ở trẻ

Tiêu chảy cấp do nhiều nguyên nhân, phổ biến nhất là:

  • Ngộ độc thực phẩm
  • Dị ứng thực phẩm
  • Viêm dạ dày ruột
  • Bé đang sử dụng thuốc kháng sinh

Trong đó, viêm dạ dày ruột thường do virus gây ra, nhưng cũng có thể do vi khuẩn hoặc ký sinh trùng. 

Ngộ độc thực phẩm thường gây ra tiêu chảy, nôn mửa… nguyên nhân do bé ăn phải thực phẩm bị nhiễm độc tố do một số vi khuẩn tạo ra, chẳng hạn như tụ cầu hoặc clostridia. 

Một số loại thuốc kháng sinh có thể làm rối loạn hệ vi sinh vật trong đường ruột, gây nên tình trạng tiêu chảy. Đôi khi việc sử dụng kháng sinh sẽ tạo điều kiện cho một loại vi khuẩn đặc biệt nguy hiểm phát triển là Clostridioides difficile. Clostridioides difficile giải phóng các độc tố có thể gây viêm niêm mạc ruột già.

Vì sao trẻ 1-2 tuổi bị tiêu chảy?
Vì sao trẻ 1-2 tuổi bị tiêu chảy?

Nguyên nhân gây tiêu chảy mạn tính ở trẻ

Một số yếu tố có thể dẫn tới tiêu chảy mạn tính, có thể kể đến như:

  • Chế độ ăn uống: chẳng hạn như không dung nạp lactose hoặc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm nhất định. 
  • Nhiễm trùng (đặc biệt là khi ký sinh trùng gây ra).
  • Bệnh celiac
  • Bệnh viêm ruột

Một số nguyên nhân ít phổ biến hơn

Tiêu chảy cấp cũng có thể do các rối loạn nghiêm trọng hơn như viêm ruột thừa, lồng ruột và hội chứng tán huyết. Những rối loạn nghiêm trọng này thường kết hợp với các triệu chứng đáng lo ngại khác ngoài tiêu chảy như sưng hoặc đau bụng dữ dội, sốt, phân có máu và ốm yếu. 

Tiêu chảy mạn tính cũng có thể do các rối loạn cản trở sự hấp thụ thức ăn, chẳng hạn như xơ nang và suy giảm hệ thống miễn dịch. 

Tiêu chảy đôi khi cũng do táo bón. Khi phân cứng tích tụ trong trực tràng, phân lòng có thể rỉ ra xung quanh và khiến trẻ bị tiêu chảy hoặc són phân. 

Trong đó, nhiễm trùng gây tiêu chảy có thể lây lan qua:

  • Thực phẩm hoặc nguồn nước bị ô nhiễm
  • Tiếp xúc trực tiếp với phân 
  • Vật nuôi
  • Bất cứ thứ gì mà vi trùng tiếp xúc đều có thể bị nhiễm khuẩn, có thể là đồ chơi, bề mặt trong phòng vệ sinh, bồn cầu… trẻ sẽ dễ bị nhiễm khuẩn nếu tiếp xúc với những đồ vật này sau đó đưa tay vào miệng. 

Triệu chứng tiêu chảy ở trẻ nhỏ

Các triệu chứng của tiêu chảy thường dễ dàng nhận thấy, bắt đầu bằng triệu chứng đau bụng quặn thắt, sau đó là đi ngoài ra nước. Nhiễm các virus, vi khuẩn và ký sinh trùng gây tiêu chảy có thể gây ra các triệu chứng khác, chẳng hạn như: 

  • Sốt 
  • Buồn nôn
  • Nôn mửa
  • Ăn không ngon
  • Sút cân
  • Mất nước

Khi trẻ bị viêm dạ dày ruột mà nguyên nhân do nhiễm virus, trẻ thường bị sốt và nôn mửa đầu tiên, sau đó mới đến tiêu chảy.

Dấu hiệu nhận biết trẻ 1-2 tuổi bị tiêu chảy
Dấu hiệu nhận biết trẻ 1-2 tuổi bị tiêu chảy

Các mức độ tiêu chảy:

  • Mức độ nhẹ: bé đi ngoài từ 3 – 5 lần phân lỏng mỗi ngày. 
  • Mức độ trung bình: bé đi ngoài từ 6 – 9 lần phân lỏng mỗi ngày.
  • Mức độ nặng: bé đi ngoài trên 10 lần phân lỏng mỗi ngày.

Các biến chứng khi trẻ bị tiêu chảy

Biến chứng nghiêm trọng nhất khi trẻ bị tiêu chảy là mất nước. Có 3 mức độ mất nước là mất nước nhẹ, mất nước trung bình và mất nước nặng. Mất nước trung bình hoặc nặng có thể gây áp lực cho tim và phổi. Đôi khi có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của trẻ. 

Những dấu hiệu nhận biết trẻ bị mất nước:

  • Giảm lượng nước tiểu (không có nước tiểu trong hơn 8 giờ) thường xảy ra sớm. Nước tiểu sẽ có màu vàng đậm. 
  • Khô lưỡi và bên trong miệng. 
  • Khô mắt, ít hoặc thậm chí không có nước mắt.
  • Mắt trũng sâu.
  • Khó chịu, mệt mỏi, lờ đờ.
  • Bé bị mất nước nghiêm trọng thường suy yếu chóng mặt, không đứng vững.

Trẻ 1-2 tuổi bị tiêu chảy phải làm sao?

Trẻ 1-2 tuổi bị tiêu chảy nhẹ thường không quá đáng lo ngại miễn là bé vẫn hoạt động bình thường và ăn uống đủ. Tiêu chảy mức độ nhẹ thường thuyên giảm chỉ trong vài ngày và bé hoàn toàn có thể hồi phục khi được chăm sóc, nghỉ ngơi, ăn uống phù hợp và uống nhiều nước. 

Khi trẻ bị tiêu chảy mức độ nhẹ có thể tiếp tục với chế độ ăn uống như bình thường nếu không bị mất nước hoặc nôn trớ. Trên thực tế, một chế độ bình thường có thể làm giảm thời gian mắc tiêu chảy, đồng thời cung cấp cho bé nguồn dinh dưỡng. Tuy nhiên, mẹ nên cho trẻ ăn các phần nhỏ hơn cho đến khi hết tiêu chảy.

Một số món ăn nên cho trẻ ăn khi trẻ bị tiêu chảy:

  • Cơm trắng
  • Khoai tây nướng
  • Các loại bánh mì làm từ bột mì trắng
  • Các loại hạt
  • Thịt lợn, thịt gà, thịt bò, cá nướng…
  • Các món ăn từ trứng
  • Chuối và các loại hoa quả khác
  • Một số loại rau nấu chín như cà rốt, bí đỏ, nấm, măng tây, bí ngòi…
Chăm sóc dinh dưỡng cho bé bị tiêu chảy
Chăm sóc dinh dưỡng cho bé bị tiêu chảy

Hạn chế cho bé ăn một số loại thức ăn như đồ ăn chiên rán, nhiều dầu mỡ, đồ ăn chế biến sẵn hoặc đồ ăn nhanh, bánh ngọt, xúc xích… Tránh ăn các loại trái cây và rau củ có thể sinh ra khí như súp lơ, ớt chuông, đậu Hà lan, rau lá xanh, ngô…

Trường hợp trẻ bị tiêu chảy do virus hoặc vi khuẩn không cần sử dụng thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng virus vì trẻ sẽ tự khỏi sau vài ngày. Tuy nhiên, kháng sinh đôi khi được dùng cho trẻ nhỏ hoặc những trẻ có hệ miễn dịch kém để ngăn ngừa nhiễm trùng do vi khuẩn (chẳng hạn như salmonellosis) lây lan qua cơ thể.

Nếu tiêu chảy ở trẻ mà nguyên nhân là do ký sinh trùng gây ra, các bác sĩ có thể cho bé sử dụng các thuốc chống ký sinh trùng để điều trị triệu chứng hoặc rút ngắn thời gian mắc bệnh. Bác sĩ có thể tiến hành xét nghiệm phân của trẻ để xác định xem tác nhân gây ra bệnh tiêu chảy ở trẻ là gì (vi khuẩn, vi rút hoặc ký sinh trùng).

Mặc dù nhiều cha mẹ có thể muốn cho bé uống thuốc chống tiêu chảy không kê đơn, nhưng không nên cho bé uống trừ khi có chỉ định từ bác sĩ.

Nguyên tắc hàng đầu khi điều trị tiêu chảy cho trẻ là bù nước và chất điện giải (muối và khoáng chất) bị mất khỏi cơ thể do tiêu chảy, nôn mửa và sốt. Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng tiêu chảy và bé có bị mất nước hay không mà có cách điều trị cho bé sao cho phù hợp:

  • Tiếp tục cho bé ăn uống như chế độ ăn bình thường, nhưng cho bé uống nhiều nước hơn để thay thế lượng nước đã mất.
  • Cho bé uống thêm sữa.
  • Cho bé uống dung dịch bù nước qua đường uống (oresol) để thay thế lượng nước bị mất.
Bù nước và điện giải cho bé
Bù nước và điện giải cho bé

Không nên cho bé uống một số loại nước như soda, trà, nước hoa quả, nước luộc gà… vì những loại nước này không có tỉ lệ đường và muối phù hợp nên thậm chí có thể khiến cho bệnh tiêu chảy trở nên trầm trọng hơn. 

Trẻ nhỏ không nên chỉ bù nước chỉ bằng nước vì nó không chứa đủ lượng natri, kali, cũng như các khoáng chất và chất dinh dưỡng quan trọng khác.

Các bác sĩ thường khuyến cáo những trẻ có dấu hiệu mất nước nhẹ nên uống các dung dịch bù nước để thay thế chất lỏng trong cơ thể một cách nhanh chóng. Những dung dịch này thường có bán sẵn ở hầu hết các hiệu thuốc mà không cần đơn của bác sĩ.

Trong một số trường hợp, khi trẻ bị tiêu chảy nặng có thể cần được đưa đến bệnh viện để truyền dịch qua đường tĩnh mạch để giúp chống lại tình trạng mất nước.

Để kiểm soát tình trạng tiêu chảy của bé cha mẹ cần xác định được mức độ nghiêm trọng, loại vi trùng nào gây ra bệnh và tuổi, cân nặng và các triệu chứng của bé. Vì vậy, để chắc chắn để tham khảo ý kiến của bác sĩ để được tư vấn về cách điều trị.

Xem thêm:

Khi nào cần đưa trẻ đến bác sĩ?

Đưa trẻ đến các cơ sở y tế nếu trẻ bị tiêu chảy kèm theo:

  • Bé bị tiêu chảy mức độ nặng và kéo dài
  • Bé bị sốt cao trên 38 độ.
  • Bé bị nôn mửa nhiều lần. 
  • Bé bị đau bụng nặng.
  • Tiêu chảy kèm theo máu hoặc chất nhầy trong phân.

Ngoài ra, hãy đưa trẻ đến các cơ sở y tế nếu trẻ có các dấu hiệu bị mất nước.

Chăm sóc trẻ bị tiêu chảy
Chăm sóc trẻ bị tiêu chảy

Phòng ngừa tiêu chảy ở trẻ 1-2 tuổi

Mặc dù gần như không thể ngăn ngừa việc trẻ bị nhiễm trùng gây tiêu chảy, nhưng một số lưu ý dưới đây có thể giúp giảm thiểu khả năng tiêu chảy ở trẻ 1-2 tuổi. 

  • Tập cho bé thói quen rửa tay sạch sẽ hàng ngày, nhất là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Rửa tay là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh tiêu chảy. Một bàn tay chứa đầy vi khuẩn có thể xâm nhập vào cơ thể khi trẻ mút tay, cắn móng tay, dùng tay bốc thức ăn hoặc đưa bất kỳ bộ phận nào của bàn tay vào miệng. 
  • Giữ các bề mặt trong phòng tắm sạch sẽ có thể giúp ngăn ngừa sự lây lan của  tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.
  • Hạn chế ăn đồ ăn sống hoặc tái, trái cây và rau củ trước khi chế biến hoặc ăn phải được rửa sạch thật kỹ.
  • Vệ sinh kỹ khu vực bếp và các dụng cụ nấu nướng sau khi chế biến thịt sống, đặc biệt là thịt gia cầm.
  • Bảo quản thịt, cá sống trong tủ lạnh càng sớm càng sớm càng tốt sau khi mua từ chợ hoặc siêu thị về nhà/ Sau bữa ăn, hãy bảo quản tất cả thức ăn thừa càng sớm càng tốt.
  • Không cho bé uống nước ở những sông, suối… vì rất dễ bị nhiễm khuẩn. 
  • Hạn chế cho bé ăn các món ăn bày bán ở vỉa hè, thực phẩm không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.
  • Không rửa lồng hoặc bát của vật nuôi trong cùng một bồn rửa dùng để chuẩn bị bữa ăn cho gia đình.
  • Giữ khu vực cho ăn ăn của thú nuôi tách biệt với khu vực ăn uống của cả gia đình.

Lời kết

Trên đây là tất tần tật thông tin về trẻ 1-2 tuổi bị tiêu chảy. Có nhiều nguyên nhân gây ra tiêu chảy, tuy nhiên tùy thuộc vào mức độ tiêu chảy mà cha mẹ sẽ có những cách điều trị cho bé phù hợp. Trên hết, cha mẹ cần chú trọng đến việc bù nước và điện giải cho trẻ vì nếu để mất nước có thể dẫn tới những biến chứng nguy hiểm hơn.

bộ sản phẩm fitobimbi